Verslagen pers: Ontvoeringszaak journalisten in Durango zorgwekkende ontwikkeling

Meer nieuws over de vier journalisten die afgelopen maandag in de noordelijke deelstaat Durango zijn ontvoerd. Nadat Héctor Gordoa al werd vrijgelaten door zijn ontvoerders, heeft de federale politie dit weekend Jaime Canales en Alejandro Hernández bevrijd. Hoewel opluchting heerst over de succesvolle operatie, blijft Oscar Solis ontvoerd en zijn geen mededelingen gedaan over zijn verblijfplaats. Een week na de ontvoering worden er bovendien steeds meer details uit de zaak naar bekend, die voor onrust in het nationale journaille zorgen.

door Jan-Albert Hootsen

Hernández en Canales werden in Gómez Palacio, een stad in de Noord-Mexicaanse deelstaat Durango, bevrijd in een goed gecoördineerde actie van de federale politie, gebaseerd op ‘inlichtingen’, waarover verder geen mededelingen werden gedaan. De schrik zat er bij de ontvoerden goed in, vertelt  Hernández vandaag: “Ik dacht de hele tijd dat ze me zouden gaan vermoorden. Het was erg moeilijk.” Volgens Hernández werd het viertal dag en nacht mishandeld en bedreigd. Hij noemt zijn vrijlating een ‘wedergeboorte’. Journalisten die het slachtoffer worden van ontvoeringen in Mexico brengen het er zelden levend vanaf. Meestal gaat het om een afrekening door deze of gene die zich door het werk van de reporters bedreigd voelt.

Er is in dit specifieke geval echter meer aan de hand. In de eerste plaats is er het snelle optreden van de autoriteiten. Journalisten worden in Mexico, dat op papier meer organen ter bescherming van de pers heeft dan welk ander land ook ter wereld, meestal aan hun lot over gelaten. Moorden en ontvoeringen worden niet of nauwelijks onderzocht, daders worden vrijwel nooit opgepakt. Het optreden van de federale politie was dit keer echter opvallend slagvaardig. Nog geen week na de ontvoering zijn drie van de vier slachtoffers plotseling weer vrij. De nieuwe minister van Binnenlandse Zaken, Francisco Blake Mora, liet zich in weinig mis te verstane bewoordingen over de zaak uit: “Dit is een aanval op onze samenleving.”

Mediacircus

Waarom kreeg deze zaak plotseling zoveel prioriteit? Heeft de regering gehoord gegeven aan de collectieve verontwaardiging vanuit de communicatiesector? Willen de autoriteiten echt werk gaan maken van het beschermen van comunicadores? Of wil Blake Mora in zijn eerste weken als Secretario scoren?

Minister José Francisco Blake Mora

Dat de regering gehoor zou geven aan verontwaardigde journalisten of de journalisten in hun werk wil beschermen, is onwaarschijnlijk. Autoritaire machthebbers op lokaal en regionaal niveau hebben geen enkel belang bij een goed functionerende pers. Sterker nog, veel journalisten worden het slachtoffer van politici, corrupte militairen en politieofficieren en even foute zakenlieden met connecties. De federale regering is niet geïnteresseerd in wat er met journalisten gebeurt, zo liet een bron uit de federale regering me onlangs weten. Controle over de pers, dat wil men wel. Maar lastige verslaggevers die corruptieschandalen en machtsmisbruik aan het licht brengen, dat interesseert men in Los Pinos zogezegd geen biet.

Nee, er is iets anders aan de hand. Naarmate het mediacircus rond de bevrijding van Canales en Hernández vorm kreeg dit weekend, blijkt de crux hem vooral in het motief achter de ontvoering. Vorige week schreef ik al dat het motief achter de kidnapping geen afrekening met lastige verslaggevers betrof, maar een poging vanuit de georganiseerde misdaad om de media in Mexico naar hun hand te zetten:

[...] de ontvoerders eisen van Milenio, het landelijke mediaconcern dat Multimedios bezit, dat drie video’s op Milenio Televisiónworden uitgezonden. Dat is volgens Milenio al gebeurd: op de beelden zouden interviews staan met enkele personen die zeggen lid van drugskartel de Zetas te zijn, en in de vraaggesprekken zouden die personen het hebben over hoe door middel van corruptie de Zetas en de lokale autoriteiten van Gómez Palacio en Torreón met elkaar verbonden zouden zijn.

Joaquin 'El Chapo' Guzman

Weer El Chapo

Inmiddels is er meer bekend: Joaquín ‘El Chapo’ Guzmán, de jefe maximo van het Sinaloa Kartel, ’s lands grootste criminele organisatie, zou achter de ontvoeringen zitten. Volgens Genaro Garcia Luna, minister van Openbare Veiligheid, behoren de daders tot een cel van het kartel in Durango. Of de orders direct van Chapo kwamen is niet bekendgemaakt, maar de ontvoering past volgens Garcia Luna in een ‘propagandastrategie van de georganiseerde misdaad’:

“De intentie van deze criminele groep was het beinvloeden van de gemeenschap door middel van een specifiek uitzenden van berichten van de georganiseerde misdaad, waarbij ze de verslaggevers in eerste instantie hebben ontvoerd opdat zij de zender van deze berichten zouden zijn.”

Dat is een nieuwe en gevaarlijke ontwikkeling, die zou kunnen verklaren waarom er zo’n urgentie aan deze zaak werd gegeven door de federale regering. Journalisten die de belangen van machthebbers aantasten zijn niet bijster belangrijk. Journalisten hebben geen echte macht en zijn makkelijk te slachtofferen door partijen die daar de intentie toe hebben. De kartels hebben dat echter wel. Ze beschikken over vele miljoenen dollars, duizenden manschappen en bedreigen direct de autoriteit van de federale regering. Als zo’n oncontroleerbaar machtsblok als de georganiseerde misdaad journalisten wil dwingen om hun denkwijze de ether in te slingeren, raken ze de regering direct. Die wil de journalistiek immers ‘voor zichzelf.’

President Calderón

Prioriteit

In dit scenario zijn de journalisten plotseling een prioriteit. De federale regering wil immers de drugsoorlog winnen, wat sinds de verkiezing van Felipe Calderón in 2006 het speerpunt van dit presidentschap is. Wanneer journalisten worden gedwongen narcomensajes te tonen, komt de geloofwaardigheid van de regering-Calderón nog meer in de problemen dan ze al is. De slagvaardigheid van Blake Mora en de federale politie heeft naar alle waarschijnlijkheid dus heel weinig met het handhaven van de wet te maken, maar alles met politiek.

Hoe het ook zij, de situatie van de journalistiek in Mexico wordt steeds urgenter. Donderdag gaf de nationale mensenrechtencommissie CNDH al aan dat het geweld tegen journalisten aan het escaleren is. Mexico heeft geen beleid dat specifiek is gericht op de bescherming van journalisten. Internationale organisaties eisen maatregelen. Zo ook Darío Ramírez, van de NGO Artículo 19, een Latijnsamerikaanse organisatie die voor persvrijheid strijdt. Hij stelt dat er nu echt eens een goede preventie van geweld tegen Mexicaanse journalisten moet komen, anders “komen we in de absurde situatie terecht dat we geblindeerde auto’s, kogelvrije vesten, helmen, lijfwachten en dat soort zaken nodig gaan hebben, opdat journalisten hun werk kunnen uitvoeren.”