Facturen, liefdesbrieven en decreten

(Dit artikel werd op woensdag 18 augustus gepubliceerd in dagblad De Pers)

MEXICO – Kantoor houden op het plein

In hartje Mexico Stad doen tientallen scribenten ouderwets monnikenwerk. Ze zijn een levende traditie in een veranderende wereld.

door Jan-Albert Hootsen

‘Klopt dat, wat hier staat?’ José Edith Gonzalez (70) tuurt naar het papier naast zijn typemachine. Zijn klant, Alfredo Yescas, kijkt even naar de tekst en knikt dan bevestigend, waarna de scribent weer verder ratelt op zijn vijf decennia oude Zwitserse typemachine. Hij kopieert de eigendomspapieren van een stuk grond, dat Yescas overneemt van zijn vader. ‘De papieren waren half vergaan en zijn straks niet meer geldig’, legt hij uit. ‘Mijn vader doet al heel lang zaken met José, dus hij beval me aan bij hem de papieren te laten overtikken. Dan krijgen we straks geen problemen met de overheid.’

Gonzalez heeft een van de meest traditionele beroepen van Mexico: dat van escribano ofwel scribent. Een scribent is een professioneel schrijver, eindredacteur, notulist, adviseur en vertrouwenspersoon ineen. Hij stelt teksten op, corrigeert ze, transscribeert en geeft adviezen over officiële papieren. Hier, in een portaal op het eeuwenoude Plaza Santo Domingo in hartje Mexico Stad, houden enkele tientallen scribenten in de buitenlucht kantoor. Keurig naast elkaar opgesteld staan een stuk of dertig tafeltjes, waarachter de scribenten driftig typen.

Nonnenwerk

Al eeuwen komen Mexicanen naar het Plaza Santo Domingo om hun teksten netjes uit te laten werken. De eerste scribenten kwamen in de 18e eeuw naar Nieuw Spanje, zoals Mexico voor de onafhankelijkheid heette, om burgers die niet konden lezen en schrijven bij te staan met ingewikkelde overheidsprocedures en wetten. De inktpotten en ganzenveren van weleer werden mettertijd vervangen door typemachines, maar het beroep is door de jaren heen niet wezenlijk veranderd. De scribenten worden ook wel evangelisten genoemd, naar de nonnen die in het verleden hetzelfde werk in kloosters deden. Hun werkplek heet dan ook het Portaal der Evangelisten. Zowel Mexicanen als toeristen komen er graag, vanwege de gemoedelijke sfeer en de schitterende koloniale architectuur.

José Edith Gonzalez is een oude rot in het vak en zit er al vijftig jaar. Hij is dol op zijn werk, dat voor hem meer is dan zomaar een baan: ‘Het is een grote verantwoordelijkheid. Je moet rechtschapen zijn, een goed gevoel voor ethiek hebben en grondig zijn. Klanten vertrouwen je en dat mag je niet beschamen, want wij halen onze inkomsten uit mond-tot-mondreclame.’

Knotsgek

De meest uiteenlopende klanten kloppen bij Gonzalez aan: van analfabeten en studenten die een boekbespreking moeten maken tot bouwvakkers die een nette factuur nodig hebben en huiseigenaren die vergane eigendomspapieren willen laten overtypen. Maar ook persoonlijke teksten behoren tot de werkzaamheden. Niet zelden roept een verliefde hoofdstedeling professionele hulp in bij het opstellen van een liefdesbrief. ‘Het is natuurlijk niet niks dat iemand zijn meest intieme gevoelens aan je toevertrouwt’, zegt Gonzalez. ‘Ik schrijf ook niet alleen maar wat me wordt verteld, ik help ook meedenken met het opstellen van een mooie liefdesbrief. Voordat iemand je zo’n opdracht geeft, ben je jarenlang bezig met het opbouwen van een goede reputatie. Klanten moeten op je discretie kunnen vertrouwen. Ze komen ook nooit direct naar me toe, ik word aanbevolen door tevreden klanten met wie ik een goede professionele relatie heb opgebouwd.’

Soms komt er ook iemand langs die gewoon knotsgek is. Gonzalez verhaalt schaterlachend van een vaste bezoeker aan het portaal die bekend stond als El Rey, de koning. ‘Die kerel dacht hij de koning der Azteken was. Hij kwam af en toe wel eens bij me langs om een van zijn koninklijke decreten op te laten stellen.’

Overdracht

Prijzen voor een tekst variëren, afhankelijk van de grootte, moeilijkheidsgraad en inhoud. Volgens Gonzalez is het geen vetpot, maar kan hij er zijn familie van onderhouden. Ook komen er niet altijd evenveel klanten. Het is bijna het einde van de middag en hij heeft vandaag pas één klus gehad. Zijn humeur lijdt er evenwel niet onder. ‘Ik zit hier graag, hou van de open ruimte.’

Hoewel de scribenten nog steeds klanten trekken, heeft het beroep niet het eeuwige leven. Het opleidingsniveau van de Mexicanen neemt steeds verder toe, terwijl het internettijdperk van palmtops, iPads en Blackberry’s al lang en breed zijn intrede heeft gedaan. Dat het scribentschap nog bestaat, is goeddeels te danken aan de overdracht van het beroep van vader op zoon en de mond-tot-mondreclame van de klanten. Gonzalez denkt desondanks dat de scribenten op termijn wel zullen verdwijnen. ‘Ik zou dat heel erg jammer vinden, maar zo gaan die dingen. Zelf ga ik voorlopig in ieder geval niet weg. Mijn vrouw klaagt al vijftig jaar tegen me dat ik eens een normaal vak moet kiezen, maar ik vind het nog steeds prachtig om te doen. Ik blijf scribent tot ik erbij neerval.’