Lekker makkelijk

Het is een bekend cliché: je gelooft alles wat er in de krant staat, tot het over je eigen vakgebied gaat. Dan realiseer je je ineens dat journalisten helemaal niet de alwetende specialisten zijn, die hun professioneel geschreven artikelen suggereren. Ik heb het altijd een wonderlijk fenomeen gevonden dat familie, vrienden en kennissen furieus konden worden door een artikel over hun eigen beroep, hobby of passie dat (naar hun mening) aan alle kanten rammelde, terwijl ze vijf minuten later over een ander artikel spraken alsof het de waarheid zelve betrof. Die gedachte moet ik maar eens van me afzetten.

door Jan-Albert Hootsen

Een mooi voorbeeld was een gesprek dat ik een tijdje geleden met een Vlaamse vriend van me had over journalistiek en Mexico. Eerst ging hij helemaal los over het feit dat gelouterde rechtbankjournalisten in België totaal niet zouden begrijpen hoe het Vlaamse rechtssysteem in elkaar steekt (de man is zelf advocaat en juridisch adviseur). Vervolgens ging het gesprek over de drugsoorlog, waarna hij met een aantal vooroordelen kwam over Mexico die van geen kanten kloppen. Toen ik hem daarop wees, zei hij tot mijn stomme verbazing dat ‘het zo in de krant stond’. Hij was niet te vermurwen: hij zou nooit in Mexico gaan wonen, want je zou er zo doodgeschoten worden. Buitenlanders zijn loslopend wild, Mexico is een falende staat en het land is in een totale oorlog. Dat ik hier woon, me als journalist (zij het relatief zijdelings) met de drugsoorlog bezighoud en daardoor wat beter op de hoogte ben van de nuances, maakte niets uit. Het stond in de krant dus het klopte. Ook toen ik hem erop wees dat de verhalen over de rechtspraak waar hij zelf zo boos over werd uit diezelfde kranten kwamen, veranderde zijn standpunt niet. Want ‘dat is anders’. Welaan.

Kijk ik dan even naar journalistieke correspondentie, dan merk ik dat ik zo’n zelfde trekje ook vaak heb. Ik geloof mijn collega’s in de VS, Rusland, Israël en Duitsland op hun woord. Wat ik van hen lees, neem ik als feitelijk en kloppend aan. Mijn beeld van landen die ik niet ken is op hun werk gebaseerd. Zo gauw ik echter een artikel over Mexico lees, heb ik standaard wel een stuk of drie op- of aanmerkingen. Dit klopt niet, dat is ongenuanceerd, dat is niet waar, dit schept een incorrect beeld. Zo erger ik me de laatste tijd enorm aan de berichtgeving over Mexico in gerespecteerde kranten als de New York Times of Washington Post. Als correspondenten van die kranten over Mexico schrijven, gaat het alleen maar over drugsoorlog en onveiligheid. En vaak kloppen de artikelen daarover nog van geen kant ook.

Blablabla

Neem de situatie van journalisten in Mexico. Als een journalist in dit land wordt vermoord, staat het voor de New York Times al bij voorbaat vast dat het om een moord gerelateerd aan de drugsoorlog gaat. Dat zegt men niet expliciet, maar wordt gesuggereerd door een dergelijk artikel standaard af te sluiten met het cliché-paragraafje over hoe Calderón in 2006 de drugsoorlog begon, dat er meer dan 20.000 doden zijn gevallen en blablabla. Nooit een woord over het feit dat de journalist in kwestie misschien wel mot met een politicus had, of dat hij misschien wel per ongeluk voor iemand anders werd aangezien. Of misschien had hij wel een relatie met de vrouw van een andere man (eerwraak komt hier nog relatief vaak voor). Misschien was hij wel homo en vermoord door een homohater. De meeste moorden op journalisten worden niet of slecht onderzocht en zelden staat vast waaróm een journalist eigenlijk is vermoord. De New York Times kiest dan de weg van de minste weerstand: het zal wel de drugsoorlog geweest zijn. Lekker makkelijk, geen Amerikaanse leek die daar vraagtekens bij gaat zetten.

Ander voorbeeld. Een tijdje geleden ergerden twee Amerikaanse collega’s en ik ons onder het genot van een biertje aan Associated Press. 15 april publiceerde de persdienst een artikel over een schietpartij in Acapulco, met daarin de volgende passage:

A gunbattle erupted on the main coast boulevard in the heart of this Pacific resort Wednesday afternoon, killing six people, including a mother and her 8-year-old child. None of the victims appeared to be tourists.

Waarom die laatste zin? Waarom is het belangrijk te vermelden dat er geen toeristen onder de slachtoffers zijn? Alsof er de laatste tijd zoveel toeristen in Acapulco worden doodgeschoten! Het zijn dergelijke zinsneden die in de VS de indruk wekken dat je als buitenlander nergens in Mexico veilig bent. En bovendien: is het dan ineens minder erg? Zijn die Mexicaanse slachtoffers minder erg dan een dode toerist? Dat ene zinnetje maakte het hele nieuwsbericht tot een gotspe, ook als is het geschreven door een ervaren correspondent van AP in Mexico.

Dezelfde fouten

Over dergelijk zaken denk ik opmerkelijk genoeg nauwelijks na als ik stukken over andere landen lees. Het zal wel goed zijn, die correspondenten zijn professionals, toch? Maar waarom zouden die andere correspondenten beter of slechter zijn dan hun vakgenoten in Mexico? Is Mexico het enige land waar NYT en AP consequent onzin over schrijven? Natuurlijk niet. Ik ga ervan uit dat er geen enorm niveauverschil is tussen NYT-mensen in Moskou en hun collega’s in Mexico Stad. Logischerwijs worden dezelfde fouten overal gemaakt.

Dat levert twee conclusies op waar ik niet vrolijk van word. In de eerste plaats is de buitenlandverslaggeving van enkele van de meest gerespecteerde media in de wereld blijkbaar van een bedenkelijk niveau. En ten tweede: ik kan dan wel verbaasd reageren op de denkwijze van mijn Vlaamse vriend, aan het einde van de rit denk ik precies hetzelfde als hij. Als het over Mexico gaat, dicht ik mezelf de rol van specialist en het recht me te ergeren aan berichtgeving toe. Maar als het over andere landen gaat, ben ik niet anders dan hij: een lezer die rekent op het professionalisme van mijn collega’s in verre landen, domweg geen idee heeft van de fouten die anderen maken en daardoor kritiekloos voor waar aanneemt wat er staat. Het feit dat ik zelf correspondent ben, doet daar blijkbaar niets aan af.