‘Waarom zou je in godsnaam in Mexico willen wonen?’ Niet zelden wordt me deze vraag gesteld, wanneer mijn toekomstige thuis ter sprake komt. Dat kan ik de vragenstellers moeilijk aanrekenen, want Mexico heeft een imagoprobleem. Wie het land niet ziet als een tropisch paradijs waar mariachi’s hun liedjes zingen terwijl vriendelijk glimlachende mannen en vrouwen cocktails op het strand komen brengen, heeft vaak het beeld van een door drugsgeweld en corruptie verscheurd ontwikkelingsland. Tijd om daar eens kritisch naar te kijken. Drie hardnekkige negatieve vooroordelen die ik regelmatig over Mexico te horen krijg, en waarom ze bezijdens de waarheid zijn.
door Jan-Albert Hootsen
Mexico is een derde wereldland
Mexico heeft met ruim 100 miljoen inwoners de elfde economie van de wereld, volgens zowel Wereldbank, IMF en het CIA World Factbook. Het gemiddelde inkomen van de Mexicaan ligt rond de 10.000 Amerikaanse dollar. De Human Development Index (HDI), die is ontwikkeld door de Verenigde Naties, plaatst Mexico in de hoogste categorie met een cijfer van 0.842 (van 1.00). De HDI is gebaseerd op onderwijsniveau, levensverwachting en alfabetisering. De gemiddelde levensverwachting van de Mexicaan ligt op 76 jaar (ter vergelijking: in Nederland is dat 79,4 jaar). 91% van de bevolking kan lezen en schrijven, er wordt 5,5% van het nationaal inkomen uitgegeven aan onderwijs (Nederland: 5,3%). Sterker nog: volgens de HDI ligt Mexico ver boven China en India, en ook boven Rusland en Brazilië.
Er zijn nog heel veel andere cijfers die aan deze opsomming kunnen worden toegevoegd, maar de conclusie is duidelijk: Mexico is absoluut geen derde wereldland. Feitelijk is het een tweede wereldland, vergelijkbaar met een land als Polen. Het is natuurlijk wel zaak erbij te vermelden dat 40% van de bevolking rond het bestaansminimum bungelt, dat er nog steeds mensen zijn die dood gaan van de honger (al zijn dat er niet veel). Mexico is een ontwikkeld land, dat echter nog mijlenver achterloopt op West-Europa, de Verenigde Staten en Canada.
Mexico is een extreem onveilig land
Klaas Wellinga, hoogleraar Latijnsamerikaanse cultuur op de Universiteit Utrecht, benadrukt het in veel colleges: beeldvorming is tricky. En Mexico heeft qua geweld en criminaliteit een groot imagoprobleem. Dat is ook niet zo gek: 6000 mensen vonden vorig jaar de dood door drugsgerelateerd geweld, dit jaar zal dat aantal nog hoger liggen. Het nieuws over Mexico dat Europa bereikt klinkt als volgt: drugs, kartels, ontvoeringen, kartels, drugs, drugs, geweld, kartels en, oh ja, drugs. Je krijgt er het gevoel bij dat je je leven nauwelijks zeker bent in het land. Toch willen al die onheilstijdingen niet zeggen dat Mexico een extreem onveilig land is. Als we kijken naar het criminaliteitsniveau, dan is Mexico stukken veiliger dan andere Latijns-Amerikaanse landen als Guatemala, El Salvador, Colombia en Peru.
Wel is het zo dat het land onveiliger wordt, dat de drugsoorlog in hevigheid toeneemt en steeds meer slachtoffers eist. De reikwijdte van de kartels wordt groter, er stromen meer wapens het land in en meer drugs het land uit. Voor buitenlandse toeristen is dat ironisch genoeg een ver-van-mijn bed show. Wie zonder de krant te lezen op een zonnige dag door het Bosque de Chapultepec in Mexico Stad loopt, luiert op de stranden van Huatulco en Cancún of met de trein door de Cañon del Cobre reist, zal niets merken van de onveiligheid.
Mexico is een failed state
Met alle drugsgeweld, doodseskaders van de kartels, de wijdverspreidde corruptie en het feit dat sommige deelstaten gedeeltelijk zijn overgenomen door de georganiseerde misdaad zou je haast gaan denken dat Mexico als staat op het punt staat in elkaar te klapen. Sommige sensatiebelustte commentatoren in het buitenland (met name van rechts-conservatieve signatuur in de Verenigde Staten) hebben de afgelopen twee jaar meerdere malen aangegeven dat Mexico on the verge of collapse is.
Niets is echter minder waar. Mexico is een land met sterke instituties, een diepgeworteld gezag van de staat, een steeds beter functionerende democratie en sterk gevoel voor nationale eenheid. De aanpak van de Influenza A(H1N1)-uitbraak was bijvoorbeeld aanvankelijk gemankeerd, maar liep daarna een stuk gestroomlijnder dan bijvoorbeeld China’s aanpak van de SARS-uitbraak enkele jaren eerder. De verkiezingen, voor 2000 een jaarlijkse fraudefestijn, verlopen iedere keer democratischer.
Dat Mexico een land is met veel problemen moge duidelijk zijn. Er is veel corruptie en nepotisme, veel armoede, gebrekkige infrastructuur op met name het platteland, het drugsgeweld loopt de spuigaten uit en het milieu krijgt nauwelijks voldoende aandacht in een economie die weliswaar groot is, maar zo flexibel is als een blok beton. Dat neemt echter niet weg dat de verhouding tussen imago en realiteit wel héél erg scheef is. De gewelddadige, armoedige hel vol ellende die Mexico soms in media lijkt te zijn, bestaat simpelweg niet.
Ik hoop de komende jaren hier zelf dan ook iets aan te kunnen doen!
Ik had wel echt serieus last van de luchtverontreiniging, maar verder: leuke mensen, mooi weer, prachtige stranden, en Jay die er gaat wonen!
“Bienvenido al tercer mundo” zei een goede vriend toen ik voor het eerst in México kwam.
Hoewel ook ik me niet echt kan vinden in de term “derde wereldland”, moet de keiharde werkelijkheid van het armoedeprobleem niet worden gebagatelliseerd, zeker niet door een graadmeter die alleen maar verwarring zaait.
De zwakte van de HDI (Human Development Index) werd al in 1997 onderkend door het UNDP (een onderdeel van de Verenigde Naties die de index ontwierp): de HPI gaf volgens het UNDP een onvolledig beeld doordat ontwikkeling van het hele land werd gemeten waardoor vooruitgang bij beter bedeelde groepen het gebrek aan vooruitgang bij armere groepen zou kunnen verdoezelen. Daarom stelde het UNDP een alternatief voor, de HPI (Human Poverty Index), die gericht is op de mate waarin de toestand van de allerarmsten van de afzonderlijke gemeenschappen is verbeterd, verslechterd of gelijk gebleven. Als je de HPI toepast op México, kom je tot heel wat teleurstellendere conclusies.
Wat de andere clichés ben ik het wel redelijk met je eens (hoewel gezegd moet worden dat de vraag blijft hoe democratisch de verkiezingen van 2006 werkelijk waren, en toen ik tijdens de treinreis door de Barranca del Cobre in Creel aankwam had daar de avond ervoor een gruwelijke afreking plaatsgevonden, waarbij o.a. een baby door het hoofd was geschoten…).
Maar wat het derdewereldlandcliché moet je niet vergeten dat México wat dat betreft helaas een typisch Latijns Amerikaans land is: het heeft zóveel rijkdom (alleen al m.b.t. grondstoffen), maar bijna nergens is die zó slecht verdeeld.
Afgezien daarvan vind ik het een geweldig land.
Groeten vanuit C.U., México DF., en hopelijk nodig je me snel uit in je binnenkort te betrekken Villa
Hey Jan-Albert,
Weet niet of je me nog kent, ik heb een tijdje bas gespeeld bij the Daisycutters. Ik weet ongeveer wat je bedoelt, want mijn schoonfamilie woont in waarschijnlijk het enige land in de regio met een nog slechter imago: Colombia. Gelukkig kan ik dan altijd zeggen: de laatste jaren is de kans om ontvoert of vermoord te worden groter in Mexico! En de kartels uit Mexico zijn de handel aan het overnemen van de Colombiaanse (voor zover dat nog niet het geval is). Leuke blog, ik zal hem even bookmarken.
Ha leuke site, met name de titel.
Ik her ken jullie verhaal en ben het in brede lijnen met jullie eens. Laat ik beginnen met het feit dat ik mexico een geweldig land vind is het alleen al omdat ik niet iedere maand een blauwe envelop op de mat vind. Ik was ondernemer in NL en was dat zat.
Mijn conclusie m.b.t mexico is de volgende: in 1810 heeft Hidalgo misschien de onafhankelijkheid uitgeroepen en daar mee de mexico bevrijd van de Spanjolen. Wat hij niet heeft gedaan (en ook niet kon) is de mexicanen bevrijden van de typiesche spaans bezits/beheer struktuur. Naar mijn mening is het jaar 2000 het jaar van de tweede 1810 waar in het nu tijd wordt om de mexicanen te bevrijden uit zijn positie als underdog van de heersende klasse uit 1810. Wanneer men dat lukt gaan beide index cijfers omhoog en zal de armoede hier verminderen. Helaas hebben de Conquistadores van weleer die zijn achtergebleven nog niet in de gaten dat ze daar veel meer geld aan kunnen verdienen dan met het behouden van de huidige ontwikkelings statusquo. Ik hoop dat jullie mijn betoog begrijpen.
Dik Tee